Προσωπικότητα και Αυτοεκτίμηση

Έντονα συναισθήματα - παρορμητικές συμπεριφορές: Πως μπορώ να ρυθμίζω τα συναισθήματά μου χωρίς να με καταβάλλουν;

Νιώθεις μερικές φορές να εγκλωβίζεσαι σε έναν βαθύ συναισθηματικό κόσμο γεμάτο αμφιθυμία; Νιώθεις ότι τα συναισθήματά σου είναι τόσο έντονα που μοιάζει αδύνατο να τα διαχειριστείς και αν αφεθείς να τα εκφράσεις φοβάσαι ότι δεν τα αντέξεις; Παρατηρείς ότι πάνω στα δύσκολα συναισθήματα οδηγείσαι σε συμπεριφορές παρορμητικές;

Οι πραγματικές ανάγκες πίσω από το συναίσθημα

Η επίμονη δυσκολία της συναισθηματικής ρύθμισης και οι συναισθηματικές αντιδράσεις που κινούνται σε ένα νήμα δίπολου, έρχονται ως αποτέλεσμα τραύματος, και συγκεκριμένα μια χρόνιας επίπονης εμπειρίας από την παιδική ηλικία.

Συνήθως, η συναισθηματική παραμέληση/στέρηση, ο φόβος εγκατάλειψης και η αστάθεια που λαμβάναμε από τους γονείς, αφήνουν ένα αποτύπωμα γενικότερης ανασφάλειας και φόβου, ανικανοποίητου ως προς τις επιθυμίες και την αναγνωρισιμότητα, κενά στην αίσθηση του αξίζω και της ταυτότητάς μας.

Έως τα 5 έτη της ζωής μας δρούμε με βάση τη διαίσθηση, δεν έχουμε φίλτρο ούτε τις απαραίτητες γνωστικές δεξιότητες να επεξεργαστούμε το περιβάλλον μας.

Αφουγκραζόμαστε τις συμπεριφορές των γονιών μας, τις προσωπικότητές τους, τα βλέματά τους, και λαμβάνοντας υπόψην τον φυσιολογικό εγωκεντρισμό της παιδικής ηλικίας προσωποποιούμε τις καταστάσεις, εκτιμώντας στο τέλος ότι εμείς είμαστε το λάθος, ότι κάτι με εμάς πάει στραβά, ότι φταίμε.

Έχει μεγάλη σημασία να θυμηθούμε πώς αντιδρούσε το περιβάλλον μας όταν εκφραζόμασταν εμείς οι ίδιοι συναισθηματικά. Όταν ζητούσαμε κάτι, μια αγκαλιά ή μια άλλη ανάγκη, ή την προσοχή τους, τι μηνύματα λαμβάναμε; Ανταποκρίνονταν στο κλάμα μας;
Πως λειτουργούσαν όταν θυμώναμε ή όταν ήμασταν λυπημένοι;
Ακύρωναν το συναίσθημά μας;
Υπήρχε πίεση να μην εκφραζόμαστε συναισθηματικά ή να μην μιλάμε;
Υπήρχαν όρια;

Πολλές φορές αναπτύσσονται μηχανισμοί έντονης έκφρασης συναισθημάτων όπως ο έντονος θυμός ή ξεσπάσματα, για να διεκδικήσουμε κάτι από τους γονείς μας, μεγαλώνοντας μπορεί ο θυμός να συνεχίζει να είναι ανεξέλεγκτος, γιατί βγαίνει το θυμωμένο αδικημένο παιδί από μέσα μας, το παιδί που παραμελήθηκε, που κακοποιήθηκε με όποιον τρόπο, που τιμωρήθηκε ή που καταπιέστηκε.

Λόγω λοιπόν της συναισθηματικής στέρησης δεν μας έδωσε κανείς τα εφόδια να ωριμάσουμε και να ενηλικιωθούμε συναισθηματικά, τα κενά παραμένουν ακάλυπτα, και συνεπώς ο τρόπος που αισθανόμασε τα πράγματα είναι όπως τα αισθάνεται ένα μικρό παιδί που δεν μπορεί να τα ερμηνεύσει ούτε και να τα διαχειριστεί.

Ποιά είναι η σημασία των ακραίων συναισθημάτων;

Από τη στιγμή λοιπόν που ένας συναισθηματικός πόνος είναι ανυπέρβλητος για μία παιδική ψυχή δημιουργείται ένας διαχωρισμός, δηλαδή το διπολικό συναίσθημα.

 Έντονη θλίψη, έντονη χαρά, έντονη βαρεμάρα, έντονος ενθουσιασμός, έντονος θυμός, ενοχές διαρκείας και ντροπή.

Ένας από τους τρόπους που επιλέγει το μυαλό να μην σκέφτεται τον συναισθηματικό πόνο είναι, ότι νιώθει, να το νιώθει έντονα. Το τραύμα παραμένει παγωμένο, και αν το αγγίξουμε ή πυροδοτηθεί νιώθουμε απειλή. Χωρίς κάποια καθοδήγηση ή συνειδητή επιλογή το μυαλό φτιάχνει ένα πλάνο επιβίωσης.

Αυτό μπορεί να φανεί πιο καθαρά στις διαπροσωπικές σχέσεις, διότι σε αυτές αναβιώνεται πιο εύκολα το τραύμα μας. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε κάποιον, τον ερωτευόμαστε, τον εξιδανικεύουμε, κάνουμε όνειρα μαζί του, ενθουσιαζόμαστε και το νιώθουμε σε όλο μας το σώμα αλλά μετά χωρίς κάποια σημαντική αιτία φεύγουμε. Ή κάνουμε πράξεις τι οποίες γνωρίζουμε ότι θα προκαλέσουν χάσμα ή σύγκρουση για να οδηγηθούν τα πράγματα σε χωρισμό.

Πώς γίνεται όμως να θέλουμε να αποχωριστούμε κάποιον τον οποίο θαυμάσαμε και αγαπήσαμε τόσο πολύ;

Στον έντονο θαυμασμό ξυπνά η μεγάλη ανάγκη για σύνδεση, οικειότητα, αγάπη, βγαίνει το στερημένο παιδί που έχει ανάγκη να νιώσει πράγματα, να αγαπήσει κα να αγαπηθεί, από την άλλη όμως, επειδή δεν έχει βιώσει την αγάπη, δεν ξέρει πως είναι, είτε έχει προσπαθήσει στο παρελθόν να τη διεκδικήσει αλλά τελικά ήταν μάταια γιατί δεν υπήρξε ανταπόδοση, είτε έμαθε ότι η αγάπη γίνεται απρόβλεπτη με αρνητικές συνέπειες, θέλοντας να προστατευτεί από το να πληγωθεί για άλλη μία φορά, να απορριφθεί ή να εγκαταλειφθεί, προτιμάει να φύγει.

Πολλές φορές και δίχως να φτάσουμε στον χωρισμό, οι συγκρούσεις μπορει να πυροδοτηθούν από ερεθίσματα που δεν είναι επί της ουσίας απειλητικά για την σχέση, όπως το να μην απαντάει ο/η συντροφος στο τηλέφωνο (μήπως με βαρέθηκε; μήπως είναι με άλλον/άλλη και δεν με θέλει πια;) μία λέξη ή συμπεριφορά του συντρόφου μπορεί να μας προκαλέσει έκρηξη, γιατί ο εγκέφαλος πιάνεται από μικροπράγματα και τα ανιχνεύει ως απειλές δυνητικής απόρριψης.

Κάπως έτσι λοιπόν από την επιθυμία για κάποιον άνθρωπο μπορεί να φτάσουμε στο σημείο να αισθανόμαστε απέχθεια και υποτίμηση για αυτόν.

Παρορμητικές συμπεριφορές

Όπως το συναίσθημα βιώνεται ως μια έντονη εσωτερική εμπειρία, έτσι και η συμπεριφορά που ακολουθεί το συναίσθημα γίνεται παρορμητική.

• Το συναισθηματικό φαγητό
• το αλκοόλ ή οι ουσίες
• η άγνοια κινδύνου
• η σεξουαλική υπερδραστηριότητα
• η ενασχόληση με εμμονές

Eξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό με το συναίσθημα. Να κρατήσουν παγωμένο το τραυματισμένο κομμάτι μέσα μας, ώστε να αποδρούμε από τον πραγματικό πόνο με ότι μέσα έχουμε.

Όλες οι συμπεριφορές αυτές όπως και το συναίσθημα είναι αποφυγές. Αποφυγές από τον πραγματικό φόβο και τις καταστάσεις που μας πυροδοτούν.

Πως μπορώ να ρυθμίζω τα συναισθήματά μου ώστε να μην με καταβάλλουν;

Αρχικά, χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε στο μυαλό μας, ότι το συναίσθημα είναι απλώς ένα συναίσθημα ότι ένταση και διάρκεια και αν έχει.

Το συναίσθημα δεν είναι απειλή.

Πολλές φορές λειτουργούμε με βάση τη συναισθηματική λογική, δηλαδή, κρίνουμε και βγάζουμε συμπεράσματα που βασίζονται στο συναίσθημα της στιγμής και όχι στην πραγματικότητα και την αντικειμενικότητα της εκάστοτε κατάστασης. Μπορεί να νιώθουμε μοναξιά και να ξεκινήσουν αυτόματες αρνητικές σκέψεις όπως αφού νιώθω μοναξιά, θα είμαι για πάντα μόνος, το οποίο δεν ευσταθεί και δεν έχει κανένα όφελος.

Το συναίσθημα δεν μας καθορίζει ούτε ως ανθρώπους ούτε ως προς το μέλλον μας. Τα συναισθήματα δεν είναι γεγονότα για να τα πιστεύουμε αρα ότι συμβαίνει ή ακολουθεί του συναισθήματος δεν αντανακλά την αληθινή όψη των πραγμάτων, είναι διαστρεβλωμένο, δυσλειτουργικό και άλλη μια αποφυγή από αυτό που πραγματικά μας ενοχλεί.

Έπειτα είναι σημαντικό να καταλάβουμε ποιά συναισθήματα είναι αυτά που δυσκολευόμαστε να διαχειριστούμε. Αν είναι ο θυμός και η επιθετικότητα στους άλλους ή τον εαυτό μας μπορούμε να βρούμε εναλλατικούς τρόπους συμπεριφοράς και έκφρασης του θυμού, οι οποίοι θα εξυπηρετούν την εξέφραση του θυμού αλλά με υγιή λειτουργικό τρόπο.

Αν η λύπη είναι δύσκολη στη διαχείριση, χρειάζεται να καταλάβουμε τί την πυροδότησε, να αναδομήσουμε τις αρνητικές σκέψεις που εμφανίζονται, να βρούμε τι να κάνουμε για να αποδεχτούμε το συναίσθημα και να συνεχίζουμε να είμαστε δημιουργικοί και παραγωγικοί χωρίς να το αφήνουμε να μας καταβάλει. Να μάθουμε υγιείς τρόπους έκφρασης των συναισθημάτων και να εξασκήσουμε την ανεκτικότητά μας στα 'δύσκολα' συναισθήματα ώστε να μην τα αποφεύγουμε. Να ζούμε με βάση το εδώ και τώρα, αποδεχόμενοι την κατάσταση. Το συναίσθημα είναι σαν το κύμα, αρχίζει υψώνεται διαρκεί γαι λίγο αλλά μετά πέφτει και υποχωρεί.

Έτσι συμβαίνει και με το συναίσθημα, ακόμη και αν δεν κάνουμε τίποτα για αυτό, απλώς το υποδεχτούμε και το αφήσουμε ως έχει, θα υποχωρήσει μόνο του φυσιολογικά. Η ένταση και η διαρκεια θα μειωθεί. Αντιθέτως όσο το αποφεύγουμε τόσο μεγαλώνει κα διαιωνίζεται μέσα μας.

Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι το συναίσθημα αυτό καθ' αυτό αλλά η πυροδοτική κατάσταση. Άλλωστε, στο παραπάνω παράδειγμα σχέσης που αναφέρθηκε αν δεν είχαμε το τραύμα μέσα μας, με τα ίδια ερεθίσματα δεν θα είχαμε την ανάγκη να φύγουμε από τη σχέση με το παραμικρό ερέθισμα, ούτε θα ξεσπάσουμε με κάποιον λιγότερο σημαντικό λόγο.

Άρα, η όλη εστίαση που χρειαζόμαστε για να απελευθερωθούμε και να βοηθηθούμε ουσιαστικά είναι να εκτεθούμε και να δουλέψουμε σε αυτά ακριβώς που μας πυροδοτούν.

Έτσι, τα συναισθήματα θα μαλακώσουν, θα γίνουμε πιο ανθεκτικοί, θα νιωθουμε πιο υγιείς και λειτουργικοί πρώτα από όλα για τον εαυτό μας και την ψυχική ηρεμία μας και έπειτα στις σχέσεις μας.

Άλλωστε, όλοι την αγάπη ψάχνουμε, ακόμη και αν τη φοβόμαστε. Για αυτό πρέπει να ανοίξουμε τον εαυτό μας για να μπορέσουμε να προσφέρουμε μια αυθεντική αγκαλιά σε ανθρώπους που μας αξίζουν.

Κρύβοντας όλες αυτές τις ευαισθησίες και τις ανασφάλειες, και προκειμένου να αμυνθεί απέναντι σε αυτές, ώστε να μην πληγωθεί, χτίζεται προοδευτικά μια τάση χειραγώγησης η οποία έρχεται στην επιφάνεια σε μια περίσταση όπου βρίσκει αντίστοιχα ένα «θύμα» το οποίο υποσυνείδητα του ενθαρρύνει αυτή τη συμπεριφορά.

Με τη χειραγώγηση το άτομο πετυχαίνει να αντιστρέψει μέσα του το έλλειμμα της προσοχής και της ανυπαρξίας που βίωσε στο παρελθόν και έτσι να νιώσει κυρίαρχο και κέντρο της προσοχής.

Το οικογενειακό πρότυπο

Πολλοί άνθρωποι ακόμη υιοθετούν μια χειριστική συμπεριφορά από παιδιά μέσω μοντελοποίησης της οικογένειας, που σηματοδοτεί ένα μαθημένο μοτίβο δυσλειτουργικών συμπεριφορών, προωθημένο και ενισχυμένο από τους γονείς.

Αυτά τα άτομα δεν αισθάνονται ενοχή για την χειραγώγηση και την εξουσία που ασκούν στους άλλους, εφόσον κυρίαρχος στόχος τους αποτελεί η διεκδίκηση και επίτευξη των θέλω τους.

Είναι ξεκάθαρο το έλλειμμα στην ικανότητα να επιδείξουν ενσυναίσθηση, ώστε να κατανοήσουν το ψυχικό ή και σωματικό κόστος των πράξεών τους στους άλλους, πράγμα που εμποδίζει την καλλιέργεια ουσιαστικών διαπροσωπικών σχέσεων.

Το άλλο πρόσωπο της χειριστικότητας.

Ας μην εστιάσουμε όμως αποκλειστικά στους σκληρούς, αυταρχικούς χειριστικούς τύπους που παλεύουν για την ανωτερότητά τους. Υπάρχουν τόσα παραδείγματα ανθρώπων που εκδηλώνουν χειριστική συμπεριφορά με έναν τρόπο πιο ύπουλο, πιο έμμεσο, πιο συναισθηματικό, που πολλές φορές δεν αντιλαμβανόμαστε και εμείς οι ίδιοι.

Το να κερδίσει κάποιος την προσοχή του άλλου και να τον θέσει υπό τον έλεγχό του μπορεί να έχει πολλά προσωπεία.

Η αυτοθυσία μιας μαμάς

Ένα άτομο που έχει συνυφασμένη την αυτοαξία του με την αυτοθυσία και την εξυπηρέτηση των αναγκών που έχουν οι άλλοι δύναται να εγκρύπτει μια χειριστικότητα.

Μια μητέρα η οποία δεν αφήνει τα παιδιά της να «ενηλικιωθούν», να πατήσουν μόνα τους γερά στα πόδια τους, επεμβαίνει στη ζωή τους, στα προσωπικά, τα επαγγελματικά, με καλοπροαίρετο και συμβουλευτικό τρόπο πάντα φαινομενικά, συνεχίζει να τους υπηρετεί, να ανησυχεί για τις δικές τους ανησυχίες, περιμένοντας στο τέλος την ανταπόδοση.

Το σύνδρομο της αυτοθυσιαζόμενης μητέρας σπείρει με τα χρόνια την ενοχή στη ψυχή του παιδιού και μπορεί να εκμεταλλεύεται υποσυνείδητα τις συνθήκες ώστε να συνεχίζει το παιδί να εξαρτάται από εκείνη (όπως η οικονομική υποστήριξη, η παροχή ενός σπιτιού, μια οικογενειακή επιχείρηση).

Τα παιδιά πολλές φορές μπορεί να νιώσουν ενοχές όταν θέλουν να της αρνηθούν κάτι και κουβαλούν το βάρος της «υποχρέωσης» στη μητέρα για όσα προσφέρει.

Η μητέρα εκλαμβάνει την άρνηση ως προδοσία και εγκατάλειψη, η οποία μεταφράζεται όπως «Αυτό είναι το ευχαριστώ για ότι έκανα για εσένα! Τρέχω για όλους και αυτό δεν εκτιμάται», «Όλοι σκέφτεστε τον εαυτό σας! Αν ξέρατε τι δυσκολίες έχω περάσει εγώ στη ζωή μου...», «Όποιο παιδί με φροντίσει στα γεράματά μου θα του αφήσω περισσότερα όταν φύγω από τη ζωή».

Η αυτοθυσιαζόμενη μητέρα είναι ένα συχνό φαινόμενο που η χειριστικότητά της έρχεται να γεμίσει τα δικά της κενά ανυπαρξίας, ανασφάλειας και προσοχής και που λανθασμένα έχει ταυτίσει την έννοια της αγάπης και της ηθικής με το «Μου οφείλεις. Μου χρωστάς!».

Η ανάγκη για εξάρτηση και αυτολύπηση

Μια άλλη περίπτωση είναι οι σχέσεις εξάρτησης.

Θυμάμαι μια κυρία που με συνάντησε για προβλήματα που είχε στη σχέση της. Δεν μπορούσε να αποδεχτεί το γεγονός ότι ο σύντροφός της λείπει συνέχεια για τη δουλειά και έπειτα της έκανε επικριτική παρατήρηση για το γεγονός ότι έπρεπε και εκείνη να προσφέρει κάτι.

Εκείνη έπασχε από γενικευμένο άγχος και κρίσεις πανικού οι οποίες στη σχέση επιδεινώθηκαν. Όταν ένιωσε όμως ότι η προοπτική ενός χωρισμού έμοιαζε πολύ κοντινή μετά από απανωτούς καβγάδες, ξεκίνησε να γίνεται πολύ συναισθηματική απέναντί του. Κλάματα, ικέτευση για επανασύνδεση, έμμεση πίεση που έφτασε σε εσκεμμένες απόπειρες αυτοτραυματισμού και στην ανακοίνωση μιας ψεύτικης εγκυμοσύνης.

Επίσης μου προκάλεσε εντύπωση ότι ακόμη και όταν πήρε τηλέφωνο την καλύτερή της φίλη, της παρουσίασε την εγκυμοσύνη ως αληθινή. Άρχισε έπειτα να πλάθει πολλά εναλλακτικά σενάρια που περιέγραφε ως χείμαρρος στη μητέρα της, το σύντροφο και τη φίλη της «Τι να κάνω άμα κρατήσω το παιδί, τι θα κάνω αν κάνω έκτρωση, που θα μείνω, θα με αφήσει μόνη να το μεγαλώσω;».

Όλες αυτές οι συμπεριφορές αυτολύπησης, που έκανε κάποιους να την συμπονέσουν, να τρέξουν για υποστήριξη δεν ήταν παρά υποσυνείδητες χειριστικές συμπεριφορές για να κερδίσει την αποκλειστική προσοχή και φροντίδα όλων, και ιδίως του συντρόφου της με τον ενδόμυχο φόβο μη μείνει μόνη της.

Οι χειριστικοί άνθρωποι έχουν όπως καταλαβαίνουμε μια ικανότητα να διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα, να μεταποιούν την αλήθεια, να γυρίζουν μια ιστορία στην όψη που θέλουν εκείνοι να φαίνεται με λεπτοφυείς τρόπους και μηχανισμούς που είναι υποσυνείδητοι αλλά και που εμείς δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε.

Όποιο προσωπείο και αν φοράει η χειριστικότητα ο στόχος είναι ο έλεγχος των άλλων, η προσοχή τους, η ανάγκη «να αξίζω κάτι» μέσα από όλα αυτά.

Ποια άλλα στοιχεία υποκρύπτουν μια χειριστική συμπεριφορά;

Ο «Άνευ Ευθυνών»

Είναι πράγματι ψυχοφθόρο για κάποιον άνθρωπο να σχετίζεται με ένα άτομο που αποφεύγει να αναλαμβάνει τις ευθύνες των πράξεών του, την ευθύνη για τη δική του συμπεριφορά.

Ένα τέτοιο άτομο έχει μάθει να κατηγορεί τους άλλους για την πρόκληση της συμπεριφοράς του. Συχνά τείνουν να επικρίνουν και να επιτίθενται προσωπικά στον άλλον, ώστε να του υποτιμήσουν την προσωπικότητα για να πετύχουν το στόχο τους.

Δεν αναγνωρίζουν τα λάθη τους, αναγκάζοντας τον άλλον να αναλάβει την ευθύνη για αυτά, μην αφήνοντας περιθώρια να ικανοποιήσει δικές του ανάγκες. Πότε φαίνονται καλοί και πότε απόμακροι, γεγονός που τρέφει όλο και μεγαλύτερες αμφιβολίες, ανασφάλειες και φόβους στον αποδέκτη αυτής της συμπεριφοράς.

Αυτό το «σκωτσέζικο ντουζ» ενδυναμώνει την πεποίθηση και την αρχική βέβαια ανάγκη του ατόμου να έχει τον έλεγχο μιας κατάστασης ή μιας σχέσης.

«Χτύπησέ τον στο φιλότιμο!»

Άλλη μία μορφή συναισθηματικής εκμετάλλευσης είναι όταν ένας άνθρωπος τρέφεται από την φροντίδα, την προσφορά, την συναισθηματική ευαισθησία σας, και προσπαθεί να επενδύσει σε αυτά προκειμένου να κερδίσει αυτό που θέλει.

Φυσικά, εσείς είστε πρόθυμοι να βοηθήσετε τον άλλον έμπρακτα και συναισθηματικά. Αυτός ο άλλος στην αρχή θα εκφράσει την εκτίμηση και το θερμό ευχαριστώ για την βοήθειά σας. Θα σας επαινέσει και θα σας κολακεύσει, ενισχύοντας τη σχέση που αναπτύσσετε μαζί του.

Όσο θα περνάει όμως ο καιρός θα παρατηρείτε ότι τα λόγια ευγνωμοσύνης και οι ευχάριστες κουβέντες μεταξύ σας θα ελαχιστοποιούνται καθώς το άλλο άτομο θα δείχνει σταδιακά αδιάφορο και απαθές.

Προφανώς, η όποια σχέση έχει αναπτυχθεί δεν είχε αμοιβαίο ενδιαφέρον, από τη στιγμή που ο ένας πήρε αυτό που είχε ανάγκη, και πλέον δεν νοιάζεται για εσάς αλλά για αυτά που μπορείτε να κάνετε για εκείνον.

«Πώς μιλάει πίσω από την πλάτη σας;»

Θα μπορούσατε να διαχωρίσετε τους χειριστικούς από τους συμπονετικούς ανθρώπους, εάν εστιάσετε στον τρόπο με τον οποίο εκφράζονται για τους άλλους.

Η χειριστικότητα κρύβει συχνά τη τέχνη του δόλου. Μπορεί, λοιπόν, να συζητάει κάποιος πίσω από την πλάτη σας για εσάς, όπως συζητάει μπροστά σας για τους άλλους.

Διακατέχονται από μια ανάγκη να πλάθουν σενάρια γύρω από καταστάσεις και ανθρώπους, να διαστρεβλώνουν τα γεγονότα, να δημιουργούν ίντριγκα γύρω από διάφορα πρόσωπα, «να βάζουν λόγια στους άλλους», ώστε να εξάψουν την εχθρικότητα, τη ζήλια, το φθόνο, τον ανταγωνισμό και την καχυποψία.

Δύναται ένα τέτοιο άτομο να μεταβάλλει τις ισορροπίες των στενών σχέσεών του, δημιουργώντας τις δικές του δυναμικές. Μια συμπεριφορά που του επιτρέπει να πετύχει αυτό που έχει στο μυαλό του και φυσικά να νιώθει ότι έχει τον έλεγχο των πάντων μιας και εκείνος σκηνοθετεί τους ρόλους και το σενάριο.

Η άγνωστη έννοια των ορίων

«Η ελευθερία του ενός πρέπει να φτάνει εκεί που δεν παραβιάζει την ελευθερία του άλλου», έλεγε ο John Stuart Mill, Άγγλος φιλόσοφος.

Κάθε άνθρωπος που πιστεύει ότι τα όρια του εαυτού του είναι σαν τα όρια όλου του κόσμου, διακατέχεται από έναν ισχυρό εγωκεντρισμό και δύσκολα μπορεί να εναρμονιστεί με τους άλλους. Γιατί διεκδικεί και τα δικά σας όρια.

Έχει σαφώς μια βαθιά έλλειψη ενσυναίσθησης και αδυνατεί να κατανοήσει και να εκτιμήσει την προσωπικότητά σας, την ταυτότητά σας, τα συναισθήματά σας, τον προσωπικό σας χωρο-χρόνο, τις ανάγκες σας.

Θα προσπαθήσουν με τρόπο δραστικό να πάρουν αυτό που θέλουν, μην υπολογίζοντας αν το επιθυμείτε ή στο τέλος πληγωθείτε. Δύνανται να σας χειριστούν λεκτικά, σωματικά, συναισθηματικά, πνευματικά ώστε να παρασυρθείτε, να υποκύψετε και να γίνει το δικό τους.

Από την άλλη πλευρά έχετε και εσείς τα δικά σας όρια. Όσο όμως η υπομονή που υποδεικνύετε παρατείνει τα βάσανά σας θα μετουσιώνεται σταδιακά σε δειλία από το να ξεφύγετε και χειρότερα θα συνηθίσετε να ζείτε παθητικά, φερόμενος ως «θύμα» απέναντι στην χειριστικότητα του άλλου, οδηγώντας εκείνον στην ευτυχία και εσάς στη δυστυχία.

Η χειριστικότητα καλύπτει τις δικές της πληγές

Η χειριστικότητα, λοιπόν, μπορεί να φοδράρεται με το «πέπλο της αγάπης και της θυσίας» ή και να προβάλλει άμεσα πάνω μας την ανασφάλεια, την εξουσία, την ανάγκη για έλεγχο. Όποιο προσωπείο και αν κρύβεται, η χειριστικότητα είναι επί της ουσίας μια βιτρίνα αντιλήψεων, πεποιθήσεων και αναγκών που θέλει να πλασάρει κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά είναι.

Όσο δυσλειτουργική, τοξική και καταστροφική είναι αυτή η συμπεριφορά για τον ίδιο τον άνθρωπο και τον περίγυρό του, ας μη ξεχνάμε ότι μπορεί να είναι ένας βαθιά πληγωμένος και τραυματισμένος άνθρωπος που προσπαθεί να προασπίσει με κάθε τρόπο έναν υποσυνείδητο, απωθημένο πόνο.

Η χειριστικότητα αναδύεται ως άμυνα γιατί το άτομο δεν μπορεί να αντέξει την οδύνη όσων δεν μπόρεσε να διαχειριστεί στο παρελθόν.

Δεν μπορεί να υποφέρει την εγκατάλειψη, την παραμέληση, την κριτική, και προσπαθώντας τελικά να γίνει αντικείμενο προσοχής και να νιώσει μια ανωτερότητα ως προσωπικότητα οδηγείται σε αυτή τη συμπεριφορά.

Η ενίσχυση της αυτογνωσίας μας μέσα από τις δύσκολες σχέσεις

Χρειάζεται να τονισθεί, λοιπόν, ότι ο κάθε άνθρωπος κουβαλάει το δικό του ψυχικό γολγοθά, όσο και αν πολλές φορές ρίχνουμε τις κατηγορίες στον άλλον για την αρνητική συμπεριφορά του, όσο προδομένοι ή αδικημένοι και αν αισθανόμαστε.

Αν κατανοήσουμε ότι ένας χειριστικός φίλος, σύντροφος ή γονιός κρύβει από πίσω μια ανάγκη βαθύτερη και όχι την συνειδητή και σκόπιμη επιθυμία να σας καταστρέψει τη ζωή, τότε ένα μεγάλο μέρος του θυμού σας θα εξατμισθεί.

Δεν υπάρχει λόγος να στήνουμε στο τοίχο τους χειριστικούς ανθρώπους και να τους κρίνουμε για τη συμπεριφορά τους. Ο χαρακτηρισμός αυτός είναι μια αρνητική ταμπέλα που μας προδιαθέτει να σκεφτόμαστε για τον άλλον καχύποπτα. Αν ξεφύγουμε όμως από τις ταμπέλες θα δούμε τους ανθρώπους ως ανθρώπους με πάθη, αδυναμίες, τραύματα και ανασφάλειες.

Ένας άνθρωπος λοιπόν με αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να μας ανοίξει τα μάτια και το δρόμο για τη δική μας προσωπική ενδυνάμωση.

Να συνειδητοποιήσουμε τι αλλαγές μπορούμε να κάνουμε εμείς ώστε να γίνουμε καλύτεροι και πιο σοφοί, ενισχύοντας την αυτογνωσία μας.

Μια σχέση με έναν τέτοιον άνθρωπο μπορεί να μας διδάξει το πόσο σημαντική είναι η οριοθέτηση στις σχέσεις, ή και ότι το να προσφέρεις σε μια σχέση δεν πρέπει να είναι υποχρέωση. Οι δύσκολες και προβληματικές σχέσεις μπορεί να μας υπόσχονται ένα υγιέστερο μέλλον για εμάς και τους ανθρώπους μας.

Μη χάσετε τον εαυτό σας…

Να θυμόμαστε πάντα ότι αυτό που ενδυναμώνει τη χειριστική συμπεριφορά του άλλου σε μια σχέση είναι η αδυναμία οριοθέτησης από την πλευρά μας.

Εάν φοβόμαστε να θέσουμε στο παιχνίδι και τους δικούς μας κανόνες, εάν δειλιάζουμε να αντιδράσουμε λόγω της εξουσίας που μας ασκεί ο άλλος και όσο δεν εκφράζουμε σε πρώτο ενικό τις δικές μας ανάγκες, τότε σιγά σιγά μετατρεπόμαστε σε θύμα της σχέσης, νιώθουμε ανήμποροι και υποχείριο του άλλου.

Όπως είπαμε, από τη στιγμή που μπαίνει μέσα μας η αμφιβολία, η αμφισβήτηση του εαυτού μας, αρχίζουμε να γινόμαστε ευάλωτοι στην χειραγώγηση. Προσέξτε να μη χάσετε την προσωπικότητά σας, τον εαυτό σας.

Με την αμφιβολία γεννιέται ο φόβος που συγκρούεται με τη λογική και την πραγματικότητα και έπειτα ζούμε μια πραγματικότητα όντας κάποιοι άλλοι από αυτό που είμαστε και από αυτό που ονειρευόμαστε να είμαστε.