Τραύμα
Γιατί τιμωρώ συνεχώς τον εαυτό μου;
Το μαρτύριο των ενοχών, η ντροπή και η επικριτική φωνή μέσα μας είναι το τίμημα που πιστεύουμε ότι πρέπει να πληρώσουμε για αρνητικές πτυχές της ζωής μας, μέσω της αυτοτιμωρίας.
Πιστεύετε στα αλήθεια ότι σας αξίζει η τιμωρία; Tι κακό έχετε διαπράξει ώστε να βασανίζετε τον εαυτό σας με υποτιμητικές σκέψεις, θυμό, απελπισία, ενοχή, ξεσπάσματα και δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφοράς;
Σας βοηθάνε αυτοί οι τρόποι να λύσετε τα προβλήματά σας;
Σας βοηθούν να ανακτήσετε την αυτοεκτίμησή σας;
Σας ανακουφίζουν και σας ηρεμούν;
Βλέπετε τα πράγματα και τον εαυτό σας πιο αντικειμενικά, ρεαλιστικά και αισιόδοξα;
Δεν νομίζω ότι μας αρέσει να υποφέρουμε με την θέλησή μας. Απλώς, δεν γνωρίζουμε ότι έχουμε και άλλες επιλογές εκτός της αυτοτιμωρίας. Όπως μαθαίνουμε ένα συγκεκριμένο μοτίβο σκέψης και συμπεριφοράς, έτσι μπορούμε να το ξεμάθουμε, και χωρίς άλλο πόνο και προσωπική συναισθηματική κακοποίηση.
Τιμωρώ τον εαυτό μου.. για να τιμωρήσω τους γονείς μου
Τι θα πονούσε και θα πλήγωνε περισσότερο τους γονείς σας;
Μήπως η πορεία σας και οι πράξεις σας οδηγούν προς τα εκεί;
Έχετε σκεφτεί ποτέ, ''καλά να πάθουν'', ''το άξιζαν'', ''ας ταλαιπωρηθούν και αυτοί λίγο'', ''να ορίστε πως με καταντήσατε'', ''εξαιτίας σας καταστρέφομαι, δείτε το'';
Ο θυμός αυτός είτε εκφράζεται είτε μεταφράζεται με λέξεις στο μυαλό και διατηρείται μια πικρία, ένα μεγάλο παράπονο. Ακόμη και ο σιωπηλός θυμός τροφοδοτεί μια εκδικητική ενέργεια προς αυτούς που μας πλήγωσαν. Αν δεν έχουμε μάθει παραγωγικούς τρόπους διαχείρισης, έμμεσα, κάνοντας κακό στον εαυτό μας, πιστεύουμε ότι θα κάνουμε τον άλλον να πονέσει.
Μια γυναίκα που αδυνατεί να νιώσει ευτυχισμένη, που πηγαίνει από τη μια αποτυχημένη σχέση στην άλλη, που δε θέλει να κάνει οικογένεια, από αντίδραση, υπονοεί ''δεν θα σας δώσω αυτή τη χαρά, θέλω να με βλέπετε μόνη''.
Πολλές φορές ακόμη και στη θεραπεία, τα άτομα δεν βιάζονται να βελτιωθούν για να μην τους δουν καλά οι δικοί τους. Και το λένε. Θέλουν να υποφέρουν οι γονείς όπως υπέφεραν εκείνοι.
Το θέμα είναι εάν κάποιος έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση και στερείται του θάρρους και της δύναμης να εκφράσει το θυμό προς τους γονείς, στρέφει την επιθετικότητα και το θυμό στον εαυτό του.
Σκέφτεται πόσο ανίκανος ή άχρηστος είναι, νιώθει μειονεκτικά, ότι δεν αξίζει, συμπεριφέροντας με δυσλειτουργικούς φαύλους κύκλους, φέρνοντας έξτρα αποτυχίες, επιβεβαιώνοντας την αρνητική εικόνα για τον εαυτό αλλά κερδίζοντας παράλληλα το ''δεν θα τους δώσω το δικαίωμα να χαρούν για μένα''.
Με ποιούς τρόπους αυτο-τιμωρούμαστε;
Μέσα από τη χρήση ουσιών, αλκοόλ, φαρμάκων.
Οι διατροφικές διαταραχές, νευρική ανορεξία και βουλιμία, χρησιμοποιώντας το φαγητό, την κατανάλωση ή στέρηση ως επιβράβευση/τιμωρία .
Άτομα που απομονώνονται από αισθηματικές και φιλικές σχέσεις γιατί δεν πιστεύουν ότι αξίζουν την αγάπη.
Επιλέγοντας δραστηριότητες ή δουλειές που δεν θέτουν ψηλά τον πήχη. Αυτός είναι ο φόβος της αποτυχίας, αυτοσαμποτάροντας τον εαυτό μας, και υπονομεύοντας τις ικανότητές μας.
Αυτοτραυματισμός, σκόπιμος πόνος στον εαυτό. Ο σωματικός πόνος απαλύνει το βάσανο, αναπληρώνει το κενό, γιατί μέσα από το δέρμα το άτομο φωνάζει ΄πονάω άρα υπάρχω'. Μέσα από το τραύμα τιμωρεί τον εαυτό για πεποιθήσεις ανικανότητας και αποτυχίας που πιστεύει ότι έχει και τον εμποδίζουν να καλλιεργήσει τις σχέσεις που ονειρεύεται.
Άρνηση να αναζητήσουμε βοήθεια. Παρόλο που δε νιώθουμε καλά, παρόλο που ξέρουμε ότι μια βοήθεια θα ήταν δώρο στην αντιμετώπιση των προβλημάτων μας, αναβάλλουμε να ζητήσουμε βοήθεια, όχι απαραίτητα από ειδικό, αλλά και από φίλο ή γονείς, σαν να προτιμούμε να υποφέρουμε. Δεν είναι ότι μας αρέσει να υποφέρουμε. Άλλες φορές πιστεύουμε υποσυνείδητα ότι πρέπει να νιώθουμε άσχημα σαν να το αξίζουμε και άλλες φορές τοποθετώντας τον εαυτό μας σε ένα κάδρο αυτολύπησης θεωρούμε ότι θα κάνουμε τους άλλους να μας προσέξουν, να μας δώσουν λίγη παραπάνω σημασία, να μας φροντίσουν, να μας πουν ένα καλό λόγο. Δεν το κάνουμε εσκεμμένα, απλά είναι ένας δικός μας μηχανισμός που έχουμε αναπτύξει για να πετύχουμε λίγο ενδιαφέρον από τους άλλους, μια ανάγκη που βγαίνει έντονα εάν ήμασταν συναισθηματικά στερημένα ή παραμελημένα παιδιά από τους γονείς μας.
Εσωτερικός επικριτικός διάλογος με τον εαυτό μας 'δεν μπορώ... δεν θα έπρεπε να... δεν είμαι αρκετά καλός... πάντα χάλια τα κάνω... δεν θα μπορέσω ποτέ... είμαι κατώτερος... ποτέ δεν θα μπορέσω να τα καταφέρω...'
Διαλέγοντας ανθρώπους τοξικούς που δεν μας εξελίσσουν. Συντρόφους και φίλους που μας κρατάνε στάσιμους, μας κακομεταχειρίζονται, δεν μας συμπεριφέρονται με σεβασμό και αγάπη. Πολλές φορές ξέρουμε ότι δεν προσφέρουν τίποτα οι σχέσεις που έχουμε με κάποιους ανθρώπους παρόλα αυτά συνεχίζουμε να τις διατηρούμε.
Με έμμονες ιδέες, ψυχαναγκασμούς /καταναγκασμούς. Οι αντιλήψεις που έχουν διαμορφωθεί με την πάροδο του χρόνου σε άτομα με ψυχαναγκαστικά χαρακτηριστικά έχουν συχνά το περιεχόμενο της τιμωρίας. 'Πρέπει κάποιος να είναι τέλειος, εάν δεν είναι τέλειος, τότε είναι λάθος, και τα λάθη τιμωρούνται'. Λόγω της αυξημένης υπερυπευθυνότητας για τους άλλους, το άτομο νιώθει ένοχο όταν δεν προλάβει μια καταστροφή, πιστεύοντας ότι είχε τη δύναμη να το κάνει. Άρα οι άλλοι υποφέρουν εξαιτίας της ανικανότητάς του να παρέμβει εγκαίρως. Είναι η ανάγκη για έλεγχο των πάντων, και η ανάγκη για ασφάλεια. Η ενοχικότητα, πολλές φορές ταυτίζει το 'έκανα κάτι κακό με το είμαι κακός άνθρωπος'. Εάν κάποιος έχει την πεποίθηση ή την σκέψη ότι είναι κακός, μέσα του πιστεύει ότι αξίζει να τιμωρηθεί.
Τα ψυχολογικά προβλήματα που συνδέονται με την αυτοτιμωρία
Οι διάφορες πτυχές της αυτοτιμωρίας έρχονται ως αποτέλεσμα τραυματικών και στρεσογόνων γεγονότων στη ζωή που έχουν πλάσει μέσα μας σκέψεις και πεποιθήσεις για τις οποίες αξίζουμε την τιμωρία ή ότι πρέπει να υποφέρουμε και να έχουμε ενοχές. Αυτό όμως είναι ένα μέγα λάθος, γιατί ο άνθρωπος κινείται γύρω από την τροχιά μιας ψευδαίσθησης για τον εαυτό του και την ζωή του. Επί της ουσίας πληρώνει τις αμαρτίες άλλων χωρίς να φταίει, και δημιουργείται ένα φαύλος κύκλος όλο προβλήματα.
Άγχος, κατάθλιψη, ψυχαναγκασμοί, κρίσεις πανικού, υπέρμετρη ενοχικότητα, αισθήματα μοναξιάς, κενού, απαισιοδοξία, δυσκολία στην επιλογή και σύναψη εποικοδομητικών σχέσεων, είναι μόνο λίγα από τα προβλήματα που συνοδεύουν την αυτοτιμωρία.
Η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας αλλοιώνεται, τα ΄λάθη' και οι αποτυχίες επισκιάζουν τις ποιότητές μας και τα θετικά χαρακτηριστικά, ξεχνούμε τις αξίες που μας αντιπροσωπεύουν, εστιάζουμε στα αρνητικά σημεία, καταστροφολογούμε, βλέπουμε τα πάντα ανούσια, και αδυνατούμε να δούμε στον καθρέφτη μας τους λόγους για τους αποίους είμαστε μοναδικοί.
Πως να το αντιμετωπίσω;
Μέχρι στιγμής μπορεί να προκαλούσαμε έμμεσα ή άμεσα συναισθηματικό στρες στον εαυτό μας, χωρίς να κερδίσουμε κάτι και χωρίς να δούμε λίγο φως στο σκοτάδι. Όλοι επιθυμούμε να μας συμπεριφέρονται με αγάπη και στοργή, το ίδιο χρειάζεται να κάνουμε και προς τον εαυτό μας.
Γιατί οι άλλοι μπορούν και όχι εγώ;
Όλοι μπορούμε, αρκεί να βρούμε τον τρόπο που δεν μάθαμε ποτέ να χρησιμοποιούμε.
Ψυχοθεραπεία: Η σχέση με τον ψυχοθεραπευτή θα είναι μια σχέση που θα εμπνέει την εμπιστοσύνη, την κατανόηση και την ενσυναίσθηση προσφέροντας την ελευθερία να εκφράσει το άτομο αυτά που θέλει, όσα τον δυσκολεύουν και όσα θέλει να λύσει.
Μέσα από την καθοδήγηση, τη συνεργασία, τα θεραπευτικά εργαλεία, και την προσωπική δουλειά του ατόμου, μπορεί να ανακτήσει την αυτοεκτίμησή του, να απαλλαχτεί από την ενοχικότητα και την τάση να απολογείται συνεχώς, να συμπεριφέρεται με εναλλακτικές συμπεριφορές και όχι με την αυτοτιμωρία, να δει τα ωφέλη της αλλαγής πρακτικά και βιωματικά, να τολμά, να διεκδικεί, να αμφισβητεί τις σκέψεις του, να διαχειρίζεται τα δυσάρεστα συναισθήματα, και να μάθει να πράττει με βάση το πραγματικό του συμφέρον.
Η μειονεξία πίσω από την αναξιότητα να αγαπηθώ. Πως να την αποβάλλω από τη ζωή μου.
Το αίσθημα της μειονεξίας είναι ένα σύμπλεγμα στρεβλών πεποιθήσεων και εκτιμήσεων σχετικά με το ποιοι είμαστε.
Οι ψευδαισθήσεις που συχνά υιοθετούμε γύρω από τη χαμηλή αυτοεκτίμησή και το αίσθημα κατωτερότητας σε συγκριση με τους άλλους, περιπλέκουν το συναισθηματικό μας κόσμο, οδηγώντας σε μια άδικη ντροπή και ενοχή—συναισθήματα τα οποία τα οποία επιφέρουν έντονη θλίψη και μοναξιά.
Το μειονεκτικό παιδί μέσα μας...
Η εσωτερική εμπειρία της μειονεκτικότητας έχει τις σαφείς ρίζες της στην παιδική μας ηλικία. Χρειάζεται, λοιπόν, εφόσον αισθανόμαστε ότι μειονεκτούμε σε σχέση με τους άλλους, να ρωτήσουμε τον εαυτό μας:
- Άραγε οι γονείς μας ή οι σημαντικοί άλλοι στη ζωή μας μάς αποδέχονταν; Πόσο σημασία μας έδιναν; Ακούγαμε ένα μπράβο ή λόγια ενθάρρυνσης;
- Τί αίσθηση μας άφηνε η στάση τους απέναντί μας;
- Μήπως μας σύγκριναν με άλλα παιδιά είτε στις επιδόσεις, είτε στην εξωτερική εμφάνιση
- Εστίαζαν σε "ελαττώματά" μας;
- Μας ασκούσαν αυστηρή κριτική ή δεχόμασταν πειράγματα και αστεία γύρω από το πρόσωπό μας ή τις συμπεριφορές μας;
- Μήπως μας πέρασαν την πεποίθηση ότι δεν μπορούμε να τα καταφέρουμε μόνοι μας;
- Υπερίσχυαν τα αρνητικά σχόλια σε βαρος μας;
Αυτά είναι ορισμένα από τα πιο πολύτιμα συστατικά που σμιλεύουν την αυτοεκτίμηση μας. Είναι εκείνα που διαμορφώνουν την αίσθηση της αποδοχής ή το αίσθημα φόβου της απόρριψης από τους άλλους.
Μα πάνω από όλα, δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε τον ίδιο μας τον εαυτό, γιατί μεγαλώνουμε με την ιδέα ότι κάτι στραβό πάει με εμάς..
Νιώθαμε, λοιπόν, οτι δεν αγαπηθήκαμε. Ίσως αισθανθήκαμε ανεπιθύμητοι, απωθητικοί, κατώτεροι ή βαρετοί.
Η εμπειρια του να μην νιώθουμε αποδεκτοί και επιθυμητοί απο τους άλλους γεννά μια βαθιά, γενικευμένη ανασφάλεια,η οποία επηρεάζει πολλές πτυχές της ζωής μας όπως: επαγγελματική, προσωπική, κοινωνική
Για παράδειγμα:
- Δεν έχουμε αρκετή αυτοπεποίθηση,
- φοβόμαστε την κριτική στις στενές μας σχέσεις,
- εστιάζουμε στην γνώμη των άλλων σαν να ορίζουν εκείνοι την αξία μας
- οι προκλήσεις μας αναστατώνουν
Σε πολλές περιπτώσεις, παρατηρούμε στον εαυτό μας ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: δεν ανοιγόμαστε σε νέους ανθρώπους, σαν να προσπαθούμε να προστατεύσουμε τον πυρήνα μας. Υποσυνείδητα πιστεύουμε πως, αν εκτεθούμε και αναδείξουμε τον εαυτό μας, θα απογοητεύσουμε τους άλλους με ρίσκο να πληγωθούμε ή να μας αφήσουν.
Ποιές συμπεριφορές διαιωνίζουν και συντηρούν την μειονεξία;
Η μειονεξία είναι ένα τραύμα. Πολλές φορές επικαλύπτεται αυτό το τραύμα υιοθετώντας τακτικές ώστε να αυξήσυμε τις πιθανότητες αποδοχής. Θέλουμε για παράδειγμα να ικανοποιούμε τις ανάγκες και τα χατίρια των άλλων σε έναν υπερβολικό βαθμό, παραγκωνίζοντας τα προσωπικά μας θέλω.
Καταλήγουμε στις σχέσεις περισσότερο να δίνουμε παρά να παίρνουμε, και αυτό κουράζει, γιατί είναι ένα μάταιο κυνήγι πίσω από το να μην χάσουμε τον άλλον.
Οι επιλογές μας στους ανθρώπους βασίζονται στο υποσυνείδητο κριτήριο του "χρειάζομαι κάποιον", παρά στο αν "θέλω κάποιον" και συνειδητά τον επιλέγω.
Δεν διεκδικούμε, δεν εκφράζουμε τις αντιρρήσεις μας ή τα συναισθήματά μας για να μην πληγώσουμε τον άλλον, πιστεύοντας ότι αν πληγωθεί θα μας αφήσει.
Όταν το τραύμα διαλέγει για εσένα
Ιδιαίτερα στις συντροφικές ή και τις φιλικές σχέσεις, δεν λειτουργούμε πάντα με τον συνειδητό νου, αλλά το υποσυνείδητό μας είναι αυτό που προσεγγίζει τον άλλον, ο οποίος συνοδεύται με μια πιθανή απειλή: την απόρριψη. Αυτό, από μόνο του δεν μας επιτρέπει να καλλιεργήσουμε μια καθαρή, γνήσια, αυθεντική σχέση, αλλά μια σχέση βασισμένη στο άγχος και στο φόβο.
Ο άλλος μπορεί να είναι ένας ακόμη άνθρωπος που θα μας απορρίψει. Όσο περισσότερο μας γνωρίζει με τον καιρό, τόσο περισσότερο φοβόμαστε ότι θα μας αγαπήσει λιγότερο, πιστεύοντας πως θα φανερωθεί το αληθινό μας πρόσωπο - το οποίο, στα δικά μας μάτια δεν είναι αρεστό.
Αν εμείς δεν βλέπουμε τον εαυτό μας ως μοναδικό, όμορφο και άξιο, με τον ίδιο φακό πιστεύουμε ότι μας βλέπουν και οι άλλοι.
Είναι το αρχικό τραύμα που αναβιώνεται και αναπαράγεται στις σχέσεις. Αυτό είναι και το πλήγμα της μειονεξίας, το γεγονός ότι καταβάθος, ντρεπόμαστε και νιώθουμε ενοχές για αυτό που είμαστε.
Επομένως, αν νιώθουμε κατ' αυτον τον τρόπο, πως είναι δυνατόν να πιστέψουμε ότι θα βρεθεί άνθρωπος που θα μας συμπεριφερθεί αντικειμενικά, όμορφα, με σεβασμό, με αποδοχή; Πως θα αγαπηθούμε, αφού δεν πιστεύουμε στην αγάπη;
Την αγάπη πρέπει να την βιώσεις για να την πιστέψεις και να μη την φοβάσαι.
Επίσης, το τραύμα της μειονεξίας μπορεί να οδηγήσει στο κοινωνικό άγχος: τον φόβο της έκθεσης απέναντι στους άλλους
Αξιολογώντας αυστηρά τον εαυτό μας ως προς τις ικανότητες και τις δεξιότητές μας, το αίσθημα κατωτερότητας είναι συνδεδεμένο με το 'ντρέπομαι για μένα', εφόσον αναπτύσσω έναν μηχανισμό που με βοηθάει να κρύβομαι από τους άλλους.
Δημιουργείται μια διάχυτη και μακροχρόνια θλίψη και μοναξιά από:
- την απομόνωση,
- τις αποφυγές από διάφορες δραστηριότητες,
- την υπερανάλυση γύρω από την αυτοεικόνα,
- την εμμονική σύγκριση,
- την αδυναμία να ανοίξουμε συζήτηση και να αναπτύξουμε σχέσεις.
Η ενοχή
Η ενοχή, είναι το επακόλουθο συναίσθημα της μειονεξίας. Είναι το επώδυνο συναίσθημα αυτού του πόνου. "Τι κάνω λάθος; Εξαιτίας μου χαλάνε οι σχέσεις, έχω ελαττώματα και αυτό είναι κακό για τις σχέσεις μου, γιατί δεν τα πάω καλά, γιατί δεν είμαι επαρκής";
H ενοχή γύρω από αυτό που νομίζω ότι είμαι είναι άλλη μια ψευδαίσθηση, διότι η ενοχή έχει να κάνει με κάποιο κακό ή μια βλάβη που προκάλεσα σε κάποιον άλλον.
Άραγε, η λεκτική επίθεση, η κριτική και όλα όσα δεχόμασταν ως παιδιά ήταν δίκαια και αντικειμενικά;
Προκαλέσαμε κάτι τόσο κακό ώστε να αξίζουμε την τιμωρία;
Δυστυχώς, την οικογένεια δεν την επιλέγουμε, διαμορφωνόμαστε μέσω αυτής. Όμως, η ενοχή και η μειονεξία χτίζονται στην ψυχή μας επειδή κάποιοι άλλοι συστηματικά μας τραυμάτιζαν συναισθηματικά και λεκτικά. Και κυρίως, η μητέρα ή ο πατέρας που συμβολίζουν τον κόσμο μας από μικροί και αποτελούν μέρος της ταυτότητάς μας, καθώς ως παιδιά είμασταν αντικειμενικά εξαρτημένοι από εκείνους.
Η έλλειψη αγάπης και αποδοχής αποτελεί έναν εσωτερικό πόνο, τον οποίο στην ενήλικη ζωή, οι άμυνές μας προσπαθούν αυτόματα να αποφύγουν, απομακρύνοντάς μας από καταστάσεις που μας φέρνουν σε επαφή με αυτό το τραύμα.
Παρόλα ταύτα, σε ποιον άνθρωπο αξίζει να ζει μια ζωή μειονεκτική; Με μια εικόνα για τον εαυτό του που δεν επέλεξε, και χωρίς να δώσει την ευκαιρία στον εαυτό του να την διαμορφώσει συνειδητά και να την πλάσει όπως εκείνος ήθελε;
Μπορώ να αντιμετωπίσω την παγίδα της μειονεξίας;
Η μειονεκτικότητα, είναι μια βαθιά αίσθηση που αγγίζει τον πυρήνα του εαυτού. Πολλές φορές αισθανόμαστε πως "έτσι είμαστε, αυτοί είμαστε" και δεν μπορούμε να φανταστούμε ή να οραματιστούμε διαφορετικα τον εαυτό μας. Ωστόσο, πρόκειται για κάτι που έχουμε την δυνατότητα να το αναγνωρίσουμε και να το αλλάξουμε.
Όταν έρθει η αναγνώριση, χρειάζεται να αποδεσμευτούμε από τις ευθύνες που αποδίδαμε στους γονείς μας. Έρχεται η προσωπική ευθύνη που ως ενήλικες οφείλουμε να αναλάβουμε για την ζωή μας.
Χρειάζεται, λοιπόν, να ξαναμπούμε σε εκείνα τα βιώματα που ένιωσε το εσωτερικό παιδί μέσα μας: τις στιγμές κοινωνικου αποκλεισμού, τις συγκρίσεις, τα γεγονότα που θυμόμαστε έντονα και μας ακολουθούν. Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να τα ξαναζήσει, σαν να συμβαίνουν στο εδω και τώρα. Μέσα από την δουλειά με τον εαυτό μας, θα αρχίσουμε να γινόμαστε παρατηρητές των καταστάσεων, χωρίς να εμπλεκόμαστε σε αυτές.
Να μειώσουμε την κριτική στον εαυτό μας. Να αναθεωρήσουμε τις διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις γύρω από την μειονεκτικότητα, την επάρκεια, την κοινωνικότητα, την ρύθμιση της ντροπής και της ενοχής. Ναμάθουμε να αποδεχόμαστε την απόρριψη χωρίς να φοβόμαστε τη μοναξιά ή την κατάθλιψη.
Να καταγράφουμε καθημερινές καταστάσεις που αποφεύγουμε, ώστε να τις ιεραρχήσουμε και να ξεκινήσουμε να αρχίσουμε σιγα-σιγά να τις προσεγγίζουμε. Να εξοικειωθούμε με το άγνωστο, με τους φόβους μας. Να ανακτήσουμε την χαμένη αυτοπεποίθηση. Να εκφραζόμαστε αλλά και να ζυγίζουμε την διαθεσιμότητα και την δοτικότητα που υπερπροσφέρουμε, σε βάρος της δικής μας ψυχικής υγείας.
Το ότι νιώθουμε μειονεκτικά τώρα, δεν σημαίνει ότι δεν μας αξίζει να νιωσουμε καλύτερα. Δεν σημαίνει ότι δεν θα το ξεπεράσουμε ποτέ. Δεν σημαίνει ότι θα μείνουμε για πάντα μόνοι.
Αυτά είναι τα λόγια του τραύματος. Ας ανακαλύψουμε τον πραγματικό, αυθεντικό μας εαυτό - και νας μάθουμε να ακούμε εκείνον, και όχι τον τραυματισμένο μας εαυτό.
* Πηγή: Ανακαλύπτοντας ξανά τη ζωή σας. Jeffrey Young, Klosko, 1997.